పాకిస్థాన్లో నెలకొన్న తీవ్రమైన నీటి, ఆహార భద్రత సంక్షోభానికి భారతే కారణమంటూ ఆ దేశ విదేశాంగ మంత్రి ఇషాక్ దార్ ఆరోపణలు చేస్తున్నారు. సింధు జలాల ఒప్పందం పవిత్రతను ప్రస్తావిస్తూ, దీనివల్ల తమ దేశంలోని 25 కోట్ల ప్రజల భద్రతకు ముప్పు వాటిల్లుతోందని అంతర్జాతీయ వేదికలపై వాదిస్తున్నారు.
అయితే, ఇది పూర్తిగా తమ దేశీయ అసమర్థ పాలన, వైఫల్యాల నుంచి దృష్టిని మళ్లించే ప్రయత్నమేనని ఓ కీలక నివేదిక స్పష్టం చేసింది. భారత సింధు జలాల మాజీ కమిషనర్ పీకే సక్సేనా ‘నాట్స్ట్రాట్’లో రాసిన కథనంలో ఈ విషయాలను లోతుగా విశ్లేషించారు.
పాకిస్థాన్ ఎదుర్కొంటున్న నీటి సంక్షోభానికి జమ్మూకశ్మీర్లో భారత్ చేపడుతున్న ప్రాజెక్టులు కారణం కాదని, మౌలిక సదుపాయాలు, సంస్థాగత సామర్థ్యం, వనరుల నిర్వహణ కంటే సరిహద్దు ఆవల ఉగ్రవాదానికే ఇస్లామాబాద్ పెద్దపీట వేయడమే అసలు సమస్య అని సక్సేనా పేర్కొన్నారు.
“1947లో భారత్తో సమాన అవకాశాలతో ప్రయాణం మొదలుపెట్టిన పాకిస్థాన్, 2026 నాటికి అభివృద్ధిని జాతీయ లక్ష్యంగా కాకుండా ఉగ్రవాదాన్ని ఒక ప్రభుత్వ విధానంగా ఎందుకు మార్చుకుంది? ఈ వైరుధ్యమే అంతర్జాతీయ సమాజం పరిశీలించాల్సిన అంశం” అని ఆయన తన నివేదికలో ప్రశ్నించారు.
80% నీరు పొందుతున్నా.. బాధితుల్లా ప్రచారం
నదీ ప్రవాహానికి ఎగువన ఉన్న దేశం కారణంగా తాము బాధితులుగా మిగిలిపోయామని పాకిస్థాన్ దౌత్యపరంగా వాదిస్తోందని, కానీ 1960 నాటి సింధు జలాల ఒప్పందం ప్రకారం వాస్తవాలు దీనికి పూర్తి విరుద్ధంగా ఉన్నాయని సక్సేనా తెలిపారు. ఈ ఒప్పందం కింద, సింధు నదీ వ్యవస్థలోని మొత్తం నీటిలో 80 శాతానికి పైగా, అంటే సుమారు 135 మిలియన్ ఎకరపు అడుగుల (ఎంఏఎఫ్) నీటిని పాకిస్థానే పొందుతోంది.
భారత్కు కేవలం 33 ఎంఏఎఫ్ మాత్రమే కేటాయించారు. ఇంత భారీ నీటి లభ్యత ఉన్న పాకిస్థాన్ను ఏ ప్రమాణాల ప్రకారం చూసినా ‘నీటి పేద’ దేశంగా పరిగణించలేమని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అందుబాటులో ఉన్న నీటిని సంరక్షించుకోవడంలో, నిర్వహించుకోవడంలో పాలనాపరమైన వైఫల్యాలే ఆ దేశ వ్యవసాయ సంక్షోభానికి కారణమని ఆయన విశ్లేషించారు.
భారత్ ప్రాజెక్టులతో నష్టం లేదు
కిషన్గంగ, బగ్లిహార్, రాట్లే వంటి భారత ‘రన్-ఆఫ్-ది-రివర్’ ప్రాజెక్టులపై పాకిస్థాన్ తరచూ ఆరోపణలు చేస్తోంది. అయితే, ఈ ప్రాజెక్టులు నీటిని వినియోగించుకోవని, కేవలం నది సహజ ప్రవాహ శక్తితో విద్యుత్ను ఉత్పత్తి చేసి, ఆ నీటిని తిరిగి నదిలోకి వదిలేస్తాయని ఇంజినీరింగ్ అంచనాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
దీనివల్ల నీటి పరిమాణంలో ఎలాంటి నష్టం జరగదు. ఒప్పందం ప్రకారం పశ్చిమ నదులపై నిర్మించుకోవడానికి అనుమతి ఉన్న నిల్వ సామర్థ్యంలో కూడా భారత్ అతికొద్ది భాగాన్ని మాత్రమే ఉపయోగించుకుందని సక్సేనా గుర్తుచేశారు.
పాకిస్థానీ రైతులు ఎదుర్కొంటున్న నీటి కొరతకు అసలు కారణం అక్కడి ‘వారాబందీ’ పంపిణీ వ్యవస్థేనని ఆయన స్పష్టం చేశారు. ఈ వ్యవస్థ కింద, కాలువల ప్రారంభంలో ఉన్న రాజకీయ పలుకుబడి కలిగిన భూస్వాములకే నీరు అధికంగా అందుతుంది. చివర్లో ఉన్న చిన్న, సన్నకారు రైతులకు తీవ్ర నీటి కొరత ఏర్పడుతుంది. ఇది పూర్తిగా పాకిస్థాన్ అంతర్గత పంపిణీ సమస్యే తప్ప, దీనికి భారత్తో ఎలాంటి సంబంధం లేదని ఆయన తన నివేదికలో పేర్కొన్నారు.
